Debaty sejmoweIII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie wypłacenia posiadaczom książeczek mieszkaniowych premii gwarancyjnych na zakup używanych mieszkań

   Szanowny Panie Marszałku! W nawiązaniu do pisma pana marszałka z dnia 13 listopada br., znak: SPS-0202-5061/00, uprzejmie przedstawiam odpowiedź na interpelację pani poseł Bronisławy Kowalskiej, dotyczącą zamierzonej nowelizacji rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 maja 1996 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania premii gwarancyjnej, a także jej zwrotu oraz trybu rozliczeń z bankami z tytułu refundacji wypłaconych premii.

   System celowego oszczędzania na książeczkach mieszkaniowych z przeznaczeniem zgromadzonego wkładu wraz z oprocentowaniem oraz dotowanymi ze środków budżetu państwa premiami (premią gwarancyjną oraz premią za systematyczne oszczędzanie) zapoczątkowany został jeszcze w końcu lat pięćdziesiątych. Jak słusznie zauważyła pani poseł w swojej interpelacji, przez ponad 30 lat przewidywał on możliwość wykorzystania zgromadzonych środków jedynie na wkład mieszkaniowy lub budowlany w spółdzielni mieszkaniowej bądź na budownictwo indywidualne.

   Począwszy od 1993 r. na skutek istotnych zmian w strukturze inwestorskiej, wyrażających się rozwojem własnościowych form budownictwa mieszkaniowego, katalog zdarzeń uprawniających do uzyskania premii gwarancyjnej zaczął ulegać znacznemu rozszerzaniu. W szczególności przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 czerwca 1993 r. w sprawie udzielania dotacji na wypłatę premii gwarancyjnej od wkładów oszczędnościowych ma budownictwo mieszkaniowe (DzU nr 59, poz. 268) objęły dotacją - w postaci premii gwarancyjnej - wszelkie formy odpłatnego nabycia domu lub lokalu, w tym także od osób fizycznych.

   Jest jednak kwestią bezsporną, że finansowe wspieranie celów mieszkaniowych środkami publicznymi powinno sprzyjać rozwojowi budownictwa mieszkaniowego. Tymczasem refundowanie premii gwarancyjnych wypłacanych właścicielom książeczek mieszkaniowych z tytułu nabywania przez nich lokali uprzednio już użytkowanych pozostaje bez wpływu na przyrost nowej substancji mieszkaniowej. Ponadto sytuacja ta pociągnęła za sobą pewne niezamierzone i niepożądane skutki. Znalazło to odzwierciedlenie przede wszystkim w:

   1) uzyskiwaniu premii gwarancyjnych w kwotach przekraczających znacznie koszty nabycia lokalu (miało to miejsce w szczególności w dość częstych przypadkach, gdy gminy, a także Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa, decydowały się na sprzedaż mieszkań dotychczasowym najemcom po symbolicznych cenach),

   2) fikcyjnym obrocie lokalami (domami) o bardzo niskiej wartości rynkowej jedynie w celu uzyskania uprawnień do otrzymania premii gwarancyjnej (po uzyskaniu premii gwarancyjnej ˝nabyty˝ lokal lub dom był natychmiast zbywany).

   O tym, że tego rodzaju nieprawidłowości nadal mają miejsce, świadczy ostatnie wystąpienie Biura Rozliczeń i Restrukturyzacji Wierzytelności Mieszkaniowych Powszechnej Kasy Oszczędności BP S.A. z dnia 4 grudnia 2000 r., z którego wynika, że nie należy do rzadkości występowanie przez właścicieli książeczek mieszkaniowych z wnioskami o udzielenie premii gwarancyjnej z tytułu nabycia udziału w wysokości 1/100, a nawet 1/1000 (!) lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego (kopię cytowanego pisma przekazuję w załączeniu).*) Oczywiście takie transakcje nie mają na celu zaspokojenia czyichkolwiek potrzeb mieszkaniowych. Wręcz odwrotnie, są to działania pozorne, zmierzające do skorzystania z dotacji pochodzącej ze środków budżetu państwa, pomimo braku jakiegokolwiek zaangażowania się w proces zaspokojenia czy choćby poprawy swoich warunków mieszkaniowych.

   Próbą przeciwdziałania takim niekorzystnym zjawiskom było zawarcie w ustawie z dnia 30 listopada 1995 r. o pomocy państwa w spłacie niektórych kredytów mieszkaniowych, refundacji bankom wypłaconych premii gwarancyjnych oraz zmianie niektórych ustaw (DzU z 1996 r. nr 5, poz. 32) zapisów, które przewidywały m.in., że wysokość premii gwarancyjnej nie może przekroczyć kwoty nakładów na nabycie lokalu lub kosztów jego budowy. Ponadto ustawa ta przewidywała obowiązek zwrotu premii gwarancyjnej w przypadku zbycia lokalu przed upływem dwóch lat od daty jej uzyskania. Jednakże rozwiązania te zostały oprotestowane przez rzecznika praw obywatelskich i w 1997 r. na skutek dokonanej nowelizacji przestały obowiązywać.

   Mając na uwadze powyższe względy, Ministerstwo Finansów zasygnalizowało potrzebę znowelizowania rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 maja 1996 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania premii gwarancyjnej, a także jej zwrotu oraz trybu rozliczeń z bankami z tytułu refundacji wypłaconych premii (DzU nr 57, poz. 259 i z 1997 r. nr 144, poz. 963) w taki sposób, aby z katalogu zdarzeń uprawniających właścicieli książeczek mieszkaniowych do uzyskania premii gwarancyjnej wyeliminowane zostały przypadki nabywania mieszkań uprzednio już użytkowanych. Wniosek ten, przedstawiony w trakcie prac nad konstruowaniem budżetu państwa na 2001 r., zyskał aprobatę Rady Ministrów.

   Nie jest jeszcze przesądzony ostateczny kształt rozwiązań prawnych omawianej nowelizacji, które zostaną dopiero przedstawione Radzie Ministrów.

   W nawiązaniu do uwag pani poseł dotyczących realnej wartości wkładów na książeczkach mieszkaniowych, pragnę zauważyć, że właściciele książeczek gromadzili na nich wkłady w wysokości stanowiącej niewielki procent wartości mieszkań spółdzielczych. Nieuzasadnione jest zatem częste oczekiwanie właścicieli książeczek mieszkaniowych, że kwota premii gwarancyjnej pokryje w całości wydatki związane z realizacją zamierzonego celu mieszkaniowego, np. w formie uzyskania przydziału własnościowego prawa do lokalu spółdzielczego. Ogólna formuła naliczania premii gwarancyjnej wynika z umów zawieranych przez właścicieli książeczek mieszkaniowych z bankiem prowadzącym rachunek wkładów na danej książeczce mieszkaniowej. Wysokość średniej premii gwarancyjnej wypłacanej z jednej książeczki mieszkaniowej wykazuje stałą tendencję wzrostową. W 1999 r. średnia ta wynosiła 7030 zł, a analogiczna średnia za I półrocze 2000 r. wyniosła już ok. 8300 zł.

   Jednocześnie pragnę przeprosić panią poseł za nieznaczne wydłużenie terminu na udzielenie wyjaśnień, co nastąpiło wskutek skierowania projektu odpowiedzi do opinii właściwego ministra.

   Z poważaniem

   Podsekretarz stanu

   Rafał Zagórny

   Warszawa, dnia 7 grudnia 2000 r.